SỰ CẦN THIẾT RA ĐỜI QUỸ HỖ TRỢ KHỞI NGHIỆP, ĐỔI MỚI SÁNG TẠO Ở THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG

          LTS: Năm 2016 được Chính phủ chọn là Năm Quốc gia Khởi nghiệp, với mục tiêu đưa Khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo đi vào thực tế, Chính phủ đã ban hành Đề án “Hỗ trợ hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo quốc gia đến năm 2025”. Có thể nói, chưa bao giờ hoạt động khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo được diễn ra mạnh mẽ và lan rộng khắp cả nước như thế, chưa bao giờ phong trào này được sự quan tâm của xã hội, của Chính phủ, của các cấp chính quyền các địa phương nhiều như thế.

          Đối với thành phố Đà Nẵng, từ năm 2014 được thành phố chọn làm “Năm doanh nghiệp Đà Nẵng 2014”, Chính quyền thành phố đã bắt đầu nghiên cứu xây dựng, đến cuối năm 2015, chính quyền thành phố đã triển khai thành lập “Hội đồng điều phối mạng lưới Khởi nghiệp thành phố Đà Nẵng” và thành lập “Vườn ươm doanh nghiệp thành phố Đà Nẵng” (theo mô hình xã hội hóa dưới hình thức Công ty TNHH Đầu tư và Hỗ trợ Khởi nghiệp Đà Nẵng) và chính thức đi vào hoạt động từ năm 2016. Là địa phương đầu tiên trong cả nước mà Chính quyền thành phố đã trực tiếp nghiên cứu xây dựng và triển khai mô hình này, qua 01 năm đi vào hoạt động, chúng ta cùng nhìn lại một số vấn đề để cùng nhau đi tiếp trong chặng đường sắp tới.

          1. Tại sao phải Khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo ?

          Trong thực tiễn, quốc gia nào, địa phương nào phát huy được tinh thần khởi nghiệp trong toàn dân, nhất là trong giới trẻ; xây dựng được văn hóa khởi nghiệp trong cộng đồng thì nền kinh tế - xã hội tại quốc gia đó, địa phương đó sẽ không ngừng phát triển mạnh mẽ và dẫn đầu, các quốc gia như  Mỹ, Israel, Singapore, ... đã chứng minh điều đó.

          Đối với Việt Nam, là một nước đang phát triển, nếu muốn đi tắt, đón đầu để trở thành một nước phát triển, tiên tiến, sánh vai cùng với các cường quốc năm châu thì chỉ có một con đường duy nhất là Khởi nghiệp và Đổi mới sáng tạo. Chỉ có con đường khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo thì Việt Nam mới tận dụng được các cơ hội và vượt qua thách thức khi hội nhập, mới nâng cao được năng suất lao động quốc gia, giải quyết việc làm cho lực lượng lao động, nhất là lao động trẻ, mới  phát triển khoa học và công nghệ tương ứng với yêu cầu hội nhập.

          2. Tại sao Đà Nẵng phải trở thành Thành phố khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo ?

          Đà Nẵng có trách nhiệm và sứ mệnh phải trở thành Thành phố khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo của Việt Nam, vì sao nói như vậy: Nghị quyết 33 của Bộ Chính trị đã giao trọng trách cho Đà Nẵng là phải “trở thành một trong những đô thị lớn của cả nước, là trung tâm kinh tế, văn hóa – xã hội, động lực phát triển của khu vực Miền Trung-Tây nguyên”, trong đó xác định thành phố là một trung những trung tâm giáo dục – đào tạo, khoa học công nghệ lớn của cả nước.

          Đà Nẵng với diện tích đất không rộng, người không đông, không có tài nguyên khoáng sản, chỉ  có lợi thế về vị trí địa lý và tài nguyên con người. Thực tế, tại thành phố Đà Nẵng tập trung nhiều trường đại học, cao đẳng, trung học chuyên nghiệp và dạy nghề với một số lượng khá lớn hàng trăm ngàn sinh viên là công dân của thành phố và cả nước về học tập, nghiên cứu và lập nghiệp tại thành phố Đà Nẵng. Như vậy, con đường phát triển của Đà Nẵng chỉ có thể là con đường Khởi nghiệp và Đổi mới sáng tạo để khắc phục những bất lợi, đồng thời phát huy những lợi thế của mình. Hình ảnh con đường đi của Đà Nẵng thấp thoáng giống như con đường đi của Israel, Singapore, chỉ có tài nguyên con người và đó là tài nguyên quý giá nhất.

          Đà Nẵng còn có một lợi thế nữa là có một lực lượng doanh nhân, doanh nghiệp khá đông đảo. Tính đến cuối năm 2016 thành phố có khoảng 19.000 doanh nghiệp, trong đó, số lượng doanh nghiệp nhỏ và vừa chiếm tỷ lệ hơn 98%, mục tiêu đến năm 2020 có trên 35.000 doanh nghiệp. Ngày nay, doanh nghiệp là xương sống, là trái tim, mạch máu của nền kinh tế, là động lực phát triển kinh tế - xã hội. Thực tiễn đã chứng minh rằng quốc gia nào, địa phương nào có được những doanh nhân, doanh nghiệp mạnh thì quốc gia, địa phương đó sẽ phát triển, thực chất phát triển đất nước chính là phát triển doanh nghiệp.

          Thành phố Đà Nẵng đã xác định doanh nghiệp là trụ cột chính để phát triển kinh tế của thành phố, khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo là trụ cột chính để phát triển doanh nghiệp, để đến năm 2020 thành phố sẽ đạt được mục tiêu về số lượng doanh nghiệp và có những doanh nghiệp mạnh, có thương hiệu hàng đầu ở Việt Nam và vươn ra thế giới. Để đạt được mục tiêu đó, không còn con đường nào khác là chúng ta cần phải xây dựng Đà Nẵng trở thành Thành phố khởi nghiệp, một trung tâm sáng tạo về công nghệ như công nghệ thông tin, sinh học, công nghệ mới, ...để góp phần đa dạng hóa các giải pháp phát triển doanh nghiệp, phát triển sản phẩm mới, tạo ra sản phẩm chủ lực cho thành phố trong tương lai; phát triển doanh nghiệp mới để thực hiện các ý tưởng.

          Trở thành Thành phố Khởi nghiệp, Đà Nẵng sẽ thu hút các ý tưởng kinh doanh sáng tạo, các phát minh sáng kiến cải tiến ở khắp các nơi đến Đà Nẵng để triển khai thực hiện, tạo ra hiệu quả giá trị gia tăng cho thành phố; giúp cho hoạt động khởi nghiệp, lập nghiệp, khởi sự doanh nghiệp ở thành phố trở nên sôi động, đa dạng, linh hoạt, nhạy bén, thường xuyên hình thành một tầng lớp doanh nghiệp, doanh nhân mới thay thế cho những doanh nghiệp, doanh nhân đã bị sàng lọc bởi thị trường khốc liệt; và cũng là chuẩn bị cho việc hội nhập và cạnh tranh sâu rộng với các doanh nghiệp, doanh nhân trong khu vực và thế giới khi Việt Nam gia nhập với nền kinh tế toàn cầu.

          3. Tại sao phải thành lập Quỹ hỗ trợ khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo ?

          Câu hỏi đặt ra là Khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo thì có nhất thiết phải thành lập Quỹ hỗ trợ không ? Ở Việt Nam và thành phố Đà Nẵng đã có lắm “Quỹ” rồi, sao phải thành lập thêm nữa, làm phân tán nguồn lực ngân sách Nhà nước vốn đã ít rồi ?, nguồn lực ở đâu để thành lập thêm Quỹ hỗ trợ này ?,… Xoay quanh những câu hỏi này, xin trao đổi một số vấn đề như sau:

          Thứ nhất, Khởi nghiệp là một quá trình thực sự khó khăn và đầy rủi ro, tỷ lệ thành công của một doanh nghiệp khởi nghiệp thấp. Trong vòng đời của một doanh nghiệp, giai đoạn khởi sự là thời kỳ rủi ro nhất. Các doanh nghiệp khởi nghiệp thiếu kinh nghiệm, gặp nhiều khó khăn về thủ tục pháp lý, chưa có bộ máy điều hành quản trị doanh nghiệp tốt, ... do đó việc tìm kiếm nguồn tài trợ từ các ngân hàng thương mại là không thực hiện được do không chứng minh được năng lực, lịch sử kinh doanh, tài sản đảm bảo, minh bạch tài chính, chứng minh tính khả thi và hiệu quả của phương án vay vốn, hồ sơ chứng từ để giải ngân,… không đáp ứng được điều kiện của ngân hàng.  Mặt khác, các ngân hàng đều muốn quản lý rủi ro chặt chẽ, không để phát sinh nợ xấu, chặt chẽ hơn trong khâu thẩm định để giảm thiểu rủi ro mất vốn nên việc tiếp cận vốn từ ngân hàng đối với các doanh nghiệp khởi nghiệp là điều rất khó khăn, thậm chí là không thể, dẫn đến các doanh nghiệp khởi nghiệp thường thiếu vốn thực hiện dự án. Do đó, cần thiết phải ra đời Quỹ hỗ trợ khởi nghiệp để hỗ trợ vốn cho các dự án về ý tưởng kinh doanh sáng tạo, ý tưởng khoa học công nghệ trong những chặng đường khó khăn đầu tiên trong quá trình khởi nghiệp, thì mới có thể biến những ý tưởng kinh doanh sáng tạo, những đề án khởi nghiệp có điều kiện được triển khai để trở thành hiện thực.  

          Thứ hai, Tại thành phố Đà Nẵng, trong những năm qua, hoạt động khởi nghiệp đã ra đời thông qua các hoạt động như: Các khóa đào tạo, chuyển giao công nghệ, tư vấn khởi nghiệp, đào tạo khởi sự doanh nghiệp, tập huấn khởi sự doanh nghiệp; các cuộc thi ý tưởng kinh doanh, ý tưởng sáng tạo, ươm mầm ý tưởng kinh doanh trong nhiều lĩnh vực, Các câu lạc bộ, đội, nhóm, hội doanh nghiệp, trung tâm hỗ trợ khởi nghiệp, ... Bên cạnh đó, khu vực kinh tế tư nhân được khuyến khích ngày càng phát triển mạnh, thể hiện rõ nét qua Luật doanh nghiệp, Luật đầu tư mới tạo điều kiện dễ dàng hơn cho việc thành lập một doanh nghiệp; xu hướng “tự làm chủ” hoạt động kinh doanh, hoạt động sáng tạo dần dần phổ biến trong cộng đồng dân cư, nhất là trong thanh niên, sinh viên. Tuy nhiên, các dự án, ý tưởng khởi nghiệp dù được đánh giá là xuất sắc nhưng không được triển khai để trở thành hiện thực vì không được ươm mầm, không có đất sống, không được hỗ trợ, trong đó có hỗ trợ về tài chính, để có thể trở thành hiện thực và hầu hết là chết yểu sau khi được chấm chọn và trao giải, nghĩa là các dự án, ý tưởng sau khi trao giải thì đem cất vào tủ. Do đó, nhu cầu về một Quỹ để hỗ trợ khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo là có thật, đừng để những cuộc thi ý tưởng khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo trở thành một cuộc chơi phong trào.

          Việc thành lập Quỹ hỗ trợ khởi nghiệp có ý nghĩa là một động thái cho cộng đồng doanh nghiệp, doanh nghiệp khởi nghiệp thấy Chính quyền thành phố đã vào cuộc thật sự, nói thật – làm thật, đồng hành thật với doanh nghiệp, chính quyền đã kịp thời đưa ra giải pháp về tài chính nguồn vốn để phát triển khởi nghiệp, trong đó chủ yếu là thanh niên, sinh viên đam mê ý tưởng kinh doanh sáng tạo, các phát minh sáng chế, các sáng kiến kinh doanh lập nghiệp, khởi nghiệp, từ đó giải quyết được bài toán “lãng phí” nhân lực, ý tưởng kinh doanh, ý tưởng khoa học – công nghệ; khắc phục được tình trạng nhiều ý tưởng kinh doanh sáng tạo được hội đồng các trường đại học, các hội đồng doanh nhân đánh giá cao, được chấm chọn và khen thưởng nhưng không có vốn để triển khai nên bỏ lỡ cơ hội đóng góp lợi ích, giá trị gia tăng cho xã hội, cho thành phố.

          Thứ ba, Để Đà Nẵng trở thành “thành phố khởi nghiệp” thì phải xây dựng, hình thành nhiều thành tố như: các Vườm ươm doanh nghiệp, các Trung tâm hỗ trợ khởi nghiệp, các Quỹ đầu tư mạo hiểm, các Quỹ hỗ trợ khởi nghiệp, các nhà đầu tư mạo hiểm, ... các yếu tố này có quan hệ hữu cơ với nhau và hình thành nên một “Hệ sinh thái khởi nghiệp”. Quỹ khởi nghiệp là một thành tố quan trọng trong “Hệ sinh thái khởi nghiệp” của thành phố. Thành lập Quỹ khởi nghiệp thành phố là một giải pháp quan trọng để hỗ trợ, đóng vai trò là “bà đỡ” trong việc phát triển doanh nghiệp mới trên địa bàn thành phố; đây là một giải pháp đột phá để xây dựng Đà Nẵng trở thành “Thành phố khởi nghiệp”, là “miền đất hứa”, là “đất lành” để các ý tưởng kinh doanh sáng tạo, ý tưởng khoa học – công nghệ khắp các nơi trong cả nước và kể cả nước ngoài đến để triển khai thực hiện ý tưởng và thành công tại địa bàn thành phố Đà Nẵng. Quỹ khởi nghiệp của Chính quyền thành phố ra đời có vai trò là “vốn mồi”, là “chất xúc tác”, là “bàn tay hữu hình” của Nhà nước phát động và kích thích nhiều Quỹ của tư nhân, của các nhà đầu tư sẽ vào cuộc để góp phần biến các ý tưởng kinh doanh sáng tạo trở thành hiện thực trên đất Đà Nẵng.

          Thứ tư, Thành lập Quỹ khởi nghiệp sẽ huy động, kết nối các nguồn lực trong và ngoài nước hỗ trợ khởi nghiệp. Thực trạng các giải pháp hỗ trợ khởi nghiệp trên địa bàn thành phố hiện nay cho thấy vấn đề hỗ trợ khởi nghiệp đã nhận được sự quan tâm của khá nhiều cơ quan, đơn vị trong và ngoài khu vực Nhà nước. Tuy nhiên, các cơ quan, đơn vị chưa phối hợp, hỗ trợ đồng bộ nên các giải pháp nhìn chung chưa hệ thống, nhiều mô hình xuất hiện một cách tự phát, tổ chức thực hiện chưa sâu và thiếu tính chiến lược. Quỹ khởi nghiệp ra đời sẽ huy động, kết nối các cơ quan quản lý nhà nước, đơn vị sự nghiệp, các trường học, các hội doanh nghiệp, các tổ chức tài chính, các chuyên gia, các doanh nghiệp, các nhà đầu tư, ...  trong cùng một chương trình hỗ trợ theo hướng chuyên nghiệp hóa, chuyên môn hóa trong đó có vai trò định hướng của Nhà nước.

          Ngoài ra, Quỹ hỗ trợ khởi nghiệp được thành lập sẽ trở thành một địa chỉ để thu hút các nguồn vốn của các tổ chức nước ngoài, vốn ODA, các nhà đầu tư mạo hiểm, nhà đầu tư thiên thần, … đầu tư vào khởi nghiệp; trở thành kênh kết nối quan trọng giữa nhà đầu tư và người có dự án khởi nghiệp có tính khả thi và hiệu quả, kết nối giữa các doanh nghiệp hoạt động lâu năm với doanh nghiệp mới khởi nghiệp để cùng nhau hợp tác.

          4. Làm gì để thành lập Quỹ hỗ trợ khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo ?

           Khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo: nói thì dễ, làm mới khó. Thành lập Quỹ hỗ trợ khởi nghiệp là cần nhưng phải bắt đầu từ đâu ?

          Điều khó khăn trước hết là phải đổi mới tư duy, phải thay đổi quan điểm của người làm chính sách, đó là cái khó khăn nhất. Đất nước ta bắt đầu công cuộc ”Đổi mới” từ việc đầu tiên là đổi mới tư duy, trong đổi mới tư duy thì trước hết là đổi mới tư duy kinh tế. Nếu không có công cuộc Đổi mới thì đất nước ta không có được như ngày hôm nay. Sự đời cái gì nó cũng có tính 2 mặt, đã siêu lợi nhuận thì gắn liền với siêu rủi ro, hoa hồng là đẹp nhưng nó có gai, khởi nghiệp đổi mới sáng tạo là siêu lợi nhuận nhưng cũng là siêu rủi ro. Nếu quan niệm Quỹ hỗ trợ khởi nghiệp là một quỹ tài chính, nghĩa là phải bảo toàn và phát triển vốn thì không bao giờ làm được khởi nghiệp.

          Do đó, cần phải nhận thức rõ: Quỹ hỗ trợ khởi nghiệp là một Quỹ đầu tư mạo hiểm, Nhà nước dấn thân mạo hiểm nhưng có cơ sở, có tính toán chứ không phải là liều lĩnh, chấp nhận rủi ro, nhưng lấy hiệu quả kinh tế của các dự án khởi nghiệp thành công để bù đắp rủi ro và tính chung cuộc là có lợi nhuận. Nhà nước Israel có chính sách khởi nghiệp quốc gia, họ sử dụng 4% nguồn vốn ngân sách Nhà nước để đầu tư các Quỹ khởi nghiệp, chính vì thế Israel mới trở thành quốc gia khởi nghiệp như bây giờ, các nước khác như Hàn Quốc, … cũng có chính sách tương tự. Nếu Việt Nam có các Quỹ đầu tư mạo hiểm như vậy thì khởi nghiệp mới phát triển được và đất nước mới phát triển mạnh mẽ được.

          Để thành lập Quỹ hỗ trợ khởi nghiệp thì Chính phủ cần xây dựng hành lang pháp lý cụ thể, ngoài ra cần có các chính sách khác cho Quỹ như chính sách thuế ưu đãi cho các hoạt động của Quỹ để thu hút đầu tư,... Nhà nước không phải bao cấp 100% vốn cho các Quỹ hỗ trợ khởi nghiệp, Nhà nước chỉ tạo ra hành lang pháp lý, tạo ra cơ chế chính sách để thu hút vốn đầu tư và bỏ ra một ít ”vốn mồi” ban đầu, còn lại là xã hội hóa, hãy để cho cơ chế thị trường dẫn dắt, thị trường sẽ tự điều tiết một cách thông minh nhất. Nói một cách cụ thể hơn, nguồn vốn ban đầu để thành lập Quỹ là một phần nguồn vốn Nhà nước từ ngân sách thành phố, kêu gọi các thành phần kinh tế, các nhà đầu tư mạo hiểm, các doanh nghiệp, vốn ODA, ... tham gia góp vốn vào Quỹ trở thành Quỹ xã hội hóa để hỗ trợ cho các hoạt động khởi nghiệp.  

          Ngày 18/5/2016, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 844/QĐ-TTg về việc phê duyệt Đề án Hỗ trợ hệ sinh thái khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo quốc gia đến năm 2025. UBND thành phố Đà Nẵng cũng đã có Quyết định số 88/QĐ-UBND ngày 05/01/2017 ban hành Kế hoạch thực hiện Đề án này. Như vậy, Nhà nước đã rất quyết tâm, đã kiến tạo, phát động, dẫn đường, vấn đề là biến quyết tâm đó thành hành động cụ thể, trong đó có việc ra đời Quỹ hỗ trợ khởi nghiệp cho hoạt động khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo sẽ góp phần phát triển thành phố Đà Nẵng trong tương lai.

Đoàn Ngọc Vui - P. Giám đốc

Liên kết website